ਨਿਊਯਾਰਕ/ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ: ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਦੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਡੈਕਸ ਨੈਸਡੈਕ (Nasdaq) ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਈਟੀ ਅਤੇ ਚਿੱਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿੱਗਜ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਬਿਕਵਾਲੀ ਅਤੇ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਪਿੱਛੇ ਜਿੱਥੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਜਗਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਖ਼ਬਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਮੈਕਰੋ-ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਏਆਈ ਲੀਡਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੇ ਛੇੜਿਆ ਤੂਫ਼ਾਨ:

ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ੁਦ ਏਆਈ ਦੀ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ  ਸਲੋਡਾਊਨ (Global AI Slowdown Appeal) ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਏਆਈ ਕੰਪਨੀ ਐਂਥਰੋਪਿਕ ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਡਾਰੀਓ ਅਮੋਦੇਈ (Dario Amodei) ਨੇ ਏਆਈ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਇਸ ਰੁਖ਼ ਨੂੰ ਐਲਨ ਮਸਕ ਅਤੇ ਓਪਨਏਆਈ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੈਮ ਓਲਟਮੈਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ।

ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਰ ਫੈਲ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਏਆਈ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮੱਠਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ, ਸਰਵਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਚਿੱਪਾਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਰਿਟਰਨ 'ਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ (ROI) ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੇਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਕਾਰਨ ਐਨਵੀਡੀਆ (Nvidia), ਏਐੱਮਡੀ (AMD) ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮੈਮਰੀ ਚਿੱਪ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਿਕਵਾਲੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੈਮ ਓਲਟਮੈਨ ਵੱਲੋਂ ਓਪਨਏਆਈ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ (OpenAI IPO) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਟਾਲਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੇ ਸਾਫਟਬੈਂਕ (SoftBank) ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ।

ਮੈਕਰੋ-ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਤੇਲ:

ਏਆਈ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਆਪਕ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਟੈੱਕ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਹੈ:

1. ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਂਡ ਯੀਲਡ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ (US 10-Year Treasury Yield): ਅਮਰੀਕੀ 10-ਸਾਲਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਬਾਂਡ ਦੀ ਯੀਲਡ ਵਧ ਕੇ 5.03 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਂਡ ਯੀਲਡ ਵਧਣ ਨਾਲ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਉੱਚ ਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਟੈੱਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

2. ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ: ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ (WTI Crude oil-103.45 and Brent Crude oil- 107.64) ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

3. ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਾ ਰੁਖ਼: ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਯੂਐਸ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ (US Fed) ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉੱਚੀਆਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ-ਅਧਾਰਿਤ ਆਈਟੀ ਸਟਾਕਾਂ ਲਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

4. ਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਬੁਕਿੰਗ: ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਟੈੱਕ ਸਟਾਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਵਸੂਲੀ (Profit Booking) ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਹਾਨੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।

ਏਆਈ ਦੀ ਬੇਲਗ਼ਾਮ ਰਫ਼ਤਾਰ 'ਚ ਠੱਲ੍ਹ ਪੈਣ ਦੇ 4 ਵੱਡੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਾਰਨ:

ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਏਆਈ ਦੀ ਗ੍ਰੋਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਹਾਈਪ ਨਾਲ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਲੋਡਾਊਨ ਆਉਣਾ ਤੈਅ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ - ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਡੇਟਾ ਸੈਟਰਾ ਦੀ ਕਮੀ ਯਾਨੀ 'ਡੇਟਾ ਵਾਲ' (The Data Wall): ਹੁਣ ਤੱਕ ਏਆਈ ਮਾਡਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬਧ ਮਨੁੱਖੀ ਲਿਖਤਾਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਕੋਡਿੰਗ 'ਤੇ ਟ੍ਰੇਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਅਸਲ ਮਨੁੱਖੀ ਡੇਟਾ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਏਆਈ ਨੂੰ ਏਆਈ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਡੇਟਾ (Synthetic Data) 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਡਿੱਗਣ (Model Collapse) ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ - ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੀਮਾ (Severe Power & Grid Constraints): ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਪਾਂ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਏਆਈ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੰਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਪਾਵਰ ਗਰਿੱਡ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਤੀਜਾ ਕਾਰਨ - ਵੱਡੇ ਖ਼ਰਚੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਮੁਨਾਫ਼ਾ (Diminishing Returns on Capital): ਨਵੇਂ ਏਆਈ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 5 ਤੋਂ 10 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਖ਼ਰਚਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ GPT-3 ਤੋਂ GPT-4 ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ। ਖ਼ਰਚੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਾਲੀਆ ਯਾਨੀ ਰੈਵੇਨਿਊ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ।

ਚੌਥਾ ਕਾਰਨ - ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ (Tough Regulations & Safety Laws): ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਏਆਈ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪਸਾਰ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਸੁਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸਿੱਟਾ: ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਦੌਰ

ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਏਆਈ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ 'ਹਾਈਪ' ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ 'ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਦੌਰ' ਹੈ। ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਮੱਠੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਏਆਈ ਨੂੰ ਸਸਤਾ, ਘੱਟ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਟਾਂ (Specialized Enterprise AI Agents) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਲ 2000 ਦੇ ਡਾਟ-ਕਾਮ ਬੱਬਲ (Dot-Com Bubble) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੋਰ ਸਥਿਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਆਈ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਮੌਜੂਦਾ ਸਲੋਡਾਊਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।